Bitkilerin Tane Tohumundan Tohumunu Elde Etme

Kısa cevap: Tohum toplamak için bitkinin meyvesini yemek için değil, olgunlaşması için beklemeniz gerekir. Domates, biber, fasulye gibi kendine döllenen türlerle başlayın; tohumu meyveden ayırın, gerekiyorsa fermente edip yıkayın, gölgede birkaç gün kurutun, sonra kâğıt zarfa alıp serin, karanlık ve kuru bir yerde saklayın. Doğru yapıldığında çoğu sebze tohumu 2-4 yıl çimlenme gücünü korur. Zorluk tohumu almakta değil, hangi bitkiden alınacağını bilmekte.

Neden kendi tohumumu almalıyım?

İlk sebep ekonomik: bir domates meyvesinden çıkan tohum, satın alacağınız üç-dört paketin yerini tutar. İkincisi uyum: bahçenizde kaç yıl üst üste aynı hattı ürettikçe, o bitki sizin toprağınıza, sulama alışkanlığınıza ve iklim koşullarınıza alışır. Üçüncüsü de kaybolmaya yüz tutmuş yerel çeşitleri ayakta tutmak. Tohum tasarrufu ve saklama, bahçeciliği "her yıl sıfırdan alışveriş" döngüsünden çıkarıp kendi kendini besleyen bir sisteme dönüştürür.

Her bitkiden tohum alınabilir mi?

Hayır. Üç şeye dikkat edin:

• Hibrit (F1) tohumdan üretilen bitkiler: Tohumu çimlenir ama yavrular ana bitkiye benzemez; verim ve tat dağılır. Paketinde F1 yazan çeşitlerden tohum almak deneme amaçlı yapılabilir, güvenilir sonuç vermez.
• Açık tozlaşan / atalık çeşitler: Tohum almak için doğru adres bunlardır. Nesiller boyunca aynı özellikleri taşırlar.
• Yabancı döllenen türler: Kabak, salatalık, lahana, mısır, havuç komşu çeşitlerle kolayca melezlenir. Aynı bahçede iki kabak çeşidi varsa, alacağınız tohum ikisinin karışımı olur.

Yeni başlıyorsanız domates, biber, patlıcan, fasulye, bezelye, marul ve maydanoz-dereotu gibi kolay grupla ilerleyin. Bunlar büyük ölçüde kendine döllenir, ekstra izolasyon gerektirmez.

Hangi bitkiden tohum seçmeliyim?

En iri meyveyi değil, en iyi bitkiyi seçin. Hastalığa yakalanmamış, erken ve bol ürün veren, çatlamayan, mevsim sonuna kadar dayanan bitkiyi işaretleyin. Bir bitkiden değil, mümkünse aynı çeşitten 3-5 sağlıklı bitkiden tohum alın; böylece genetik çeşitlilik daralmaz. Hastalık belirtisi taşıyan bitkiden asla tohum almayın, çünkü bazı etkenler tohumla taşınır. Bahçenizdeki hastalık ve zararlı takibini düzenli yapıyorsanız, tohum adayınızı seçmek çok daha kolay olur.

Islak ve kuru tohumlar nasıl ayrılır?

Kuru tohumlar (fasulye, bezelye, marul, maydanoz, soğan, roka)

Tohum kapsülü ya da bakla bitki üzerinde kuruyup kahverengileşene kadar bekler. Bakla elinizde çıtlayacak kıvama geldiğinde toplayın. Marul ve maydanoz gibi tohumu dağılan türlerde, çiçek başlarının üzerine kâğıt torba geçirip bağlamak işe yarar. Toplanan malzemeyi bir kap içinde ovalayıp harmanlayın, hafif üfleyerek kabuk ve saman artıklarını uçurun.

Islak tohumlar (domates, salatalık, kabak, karpuz, biber)

Meyve tam olgunlaşmalı; yemek olgunluğu yetmez. Salatalık sararıp yumuşayana, kabak kabuğu sertleşene kadar bekletilir. Biberde tohum, meyve tamamen kırmızı-sarı olduğunda hazırdır.

Domates ve salatalıkta fermentasyon önerilir: tohumları jel kesesiyle birlikte bir bardağa alın, biraz su ekleyin, 2-3 gün oda sıcaklığında bekletin. Üstte küf tabakası oluşur, jel çözülür, tohumla taşınan bazı hastalık etkenleri baskılanır. Sonra bol suyla yıkayın; dibe çöken dolgun tohumları alın, yüzenleri dökün.

Kurutma nasıl yapılır?

Tohumu güneşe ve fırına koymayın. Porselen tabak, cam ya da ince fileye tek kat yayıp hava akımı olan, gölgeli bir yerde bırakın. Kâğıt havlu tohumun yapışmasına neden olur. 5-10 gün yeterlidir. Kuruluk testi: fasulye çekiçle vurulduğunda kırılıyorsa, domates tohumu parmakla ezilmiyorsa kurudur. Bükülüyor ya da yapışıyorsa nem hâlâ fazladır ve depoda küflenir.

Saklama koşulları nasıl olmalı?

Üç düşman: nem, sıcaklık, ışık. Kâğıt zarf ya da bez kese kullanın; tohum tam kuru değilse plastik ve cam kavanoz risklidir. Tam kuru tohumu kapaklı cam kavanoza koyup içine pirinç ya da silika jel torbası eklemek nemi tutar. Kavanozu dolabın alt rafında, kilerde ya da buzdolabının sebzelik bölümünde tutabilirsiniz. Etikette çeşit adı, toplama yılı ve varsa kısa not (örneğin "erkenci, ince kabuklu") mutlaka bulunmalı; iki yıl sonra hatırlayacağınızı sanmayın.

Sakladığım tohum işe yarayacak mı?

Ekim öncesi basit bir çimlenme testi yapın: 10 tohumu nemli kâğıt peçeteye sarıp poşete koyun, ılık yerde bekletin. 7-10 gün içinde 8 tanesi çimlenirse gönül rahatlığıyla kullanın; 4-5